Αξιοθέατα

Ο τόπος μας είναι πλούσιος σε ιστορία, παράδοση και πολιτισμό και έχει μεγάλες και ευοίωνες προοπτικές ανάπτυξης τόσο στον πρωτογενή τομέα, όσο και στις τουριστικές δραστηριότητες.
Η περιοχή των Τζουμέρκων προσφέρει τη δυνατότητα στον επισκέπτη να απολαύσει άπειρες κυριολεκτικά επισκέψεις σε αξιοθέατα.
Ο Δήμος Βορείων Τζουμέρκων καλύπτει μια ορεινή, στο μεγαλύτερο μέρος της, περιοχή με ιδιαίτερο φυσικό κάλλος. Εκτείνεται από τα όρια του λεκανοπεδίου Ιωαννίνων μέχρι τις κορυφογραμμές των Τζουμέρκων και του Περιστερίου και διατρέχεται από τον Καλαρρύτικο και τον Άραχθο ποταμό.

Τα σπουδαιότερα αξιοθέατα της περιοχής είναι η ονομαστή Κόκκινη Εκκλησιά και το Μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου.


Η Κόκκινη Εκκλησιά
Η Κόκκινη Εκκλησιά ή Παναγία Βελλάς χτίστηκε το 1281 και είναι ένα από τα σημαντικότερα μνημεία που δημιούργησε κατά τον 13ο αιώνα στην Ήπειρο η ένδοξος δυναστεία των Κομνηνοδουκάδων.
Είναι δίστηλος σταυροειδής εγγεγραμμένος ναός με μία μόνο τρίπλευρη αψίδα και με τριμερή νάρθηκα.
Ο ακαδημαϊκός Αναστάσιος Ορλάνδος αναφέρει σχετικά με το όνομα: Η ονομασία Κόκκινη Εκκλησιά οφείλεται προφανώς στο ζωηρώς ερυθρό χρώμα των πλίνθων, από τις οποίες αποτελείται η τοιχοποιϊα του ναού. Παναγία Βελλάς δε ονομάστηκε λόγω της σχέσης της με την επισκοπή ή τη μονή Βελλάς, κωμόπολη στην αρχαία Φωτίκη, παρά τον ποταμό Θύαμη.
Στις τοιχογραφίες που διατηρούνται αποσπασματικά και με φθορές και χρονολογούνται στα 1295, εικονίζονται άγιοι και λαϊκοί, όπως οι κτήτορες Θεόδωρος Τσιμισκής και η σύζυγος του Μαρία, ο αδελφός του Ιωάννης και η σύζυγός του Άννα, οι δεσπόται Νικηφόρος  και Άννα.
Ο ναός είναι αφιερωμένος στο Γενέσιον της Θεοτόκου και γιορτάζει στις 8 Σεπτεμβρίου


Το Μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου
Τριγυρισμένο από πυκνό ελατόδασος, στα βόρεια του χωριού, βρίσκεται το μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου. Θεμελιώθηκε το 1690 περίπου και ανιστορήθηκε το 1714, σύμφωνα με επιγραφή που βρίσκεται στον τοίχο μεταξύ πρόναου και καθολικού. Το 1957 κρίθηκε διατηρητέο ιστορικό μνημείο.
Στα χρόνια της τουρκοκρατίας αλλά και της κατοχής υπήρξε πνευματικό και θρησκευτικό κέντρο, εστία προσφοράς και στήριξης του πληθυσμού όλης της περιοχής των Τζουμέρκων. Εδώ κατέφυγαν το 1800 οι Σουλιώτικες φάρες των Μποτσαραίων. Εδώ συγκεντρώθηκαν την άνοιξη του 1821 οι οπλαρχηγοί των Τζουμέρκων, του Ραδοβιζίου  και του Ξηρομέρου για να συντονίσουν τον αγώνα και να κηρύξουν την επανάσταση στην περιοχή της Άρτας. Εδώ βρήκαν καταφύγιο οι Βουργαρελιώτες  όταν οι Γερμανοί βομβάρδισαν και έκαψαν το χωριό το 1943.


Η γέφυρα της Πλάκας
Είναι το μεγαλύτερο μονότοξο πέτρινο γεφύρι των Βαλκανίων, με συνολικό μήκος 61 μέτρα και ύψος 19.70 μέτρα. Το μνημειώδες άνοιγμα 39 μέτρων της μεγάλης κρεμαστής καμάρας αφήνει άναυδο οποιονδήποτε την αντικρίζει ή τη διαβαίνει.
Πρόκειται για ένα μικρό αρχιτεκτονικό θαύμα, που καταδεικνύει την υψηλή στάθμη αισθητικής ολοκλήρωσης και τις υπερβατικές ικανότητες του ανθρώπου. Ένα έργο που διευκόλυνε σημαντικά για αρκετά χρόνια την καθημερινότητα των Τζουμερκιωτών της ευρύτερης περιοχής.
Από το 1881 έως το 1913, το γεφύρι αποτέλεσε σύνορο ελληνικού και τουρκικού κράτους (ποταμός Άραχθος).
Στις 4 Φεβρουαρίου του 1944, στο τελωνείο δίπλα στη γέφυρα, υπογράφτηκε η περίφημη συνθήκη ανακωχής ανάμεσα στις αντιπροσωπείες του ΕΔΕΣ και του ΕΑΜ, των Ναπολέοντα Ζέρβα και Άρη Βελουχιώτη.
Το ξακουστό γεφύρι σχεδίασε κι έχτισε στις αρχές του Ιουλίου του 1866 ο μαστρο-Μπέκας.


Η βρύση του Αράπη
Η περίφημη πέτρινη βρύση κοσμεί την κεντρική πλατεία στα Πράμαντα. Το έργο του περίφημου λιθογλύπτη Β. Γεωργάκη (1887) παριστάνει ανθρώπινη κεφαλή με κρουνό στο στόμα της.
Η ονομασία «Αράπης» δόθηκε γιατί στη θέση αυτή, τον Ιούνιο του 1821, μια Πραμαντιώτισσα έσφαξε, στη διάρκεια μάχης με τουρκικό στράτευμα, τον Τούρκο φοροεισπράκτορα της περιοχής.


Επαγγέλματα των Τζουμερκιωτών
Πάνω στον ψηλό λιθόκτιστο τοίχο που βρίσκεται στην «καρδιά» των Πραμάντων, αναπαριστάνονται τα κύρια παραδοσιακά επαγγέλματα των Τζουμερκιωτών (γεωργός, κτηνοτρόφος, κτίστης).


Η Αγία Παρασκευή
Η κεντρική εκκλησία των Πραμάντων είναι βασιλική με τρούλο, τρίκλιτος, πλακοσκεπής, ένα ακόμη πέτρινο κόσμημα του χωριού.
Κτίστηκε κατά ένα μεγάλο μέρος με προσωπική εργασία, εσωτερικό δάνειο και δωρεές χωριανών.


Μονή Αγίας Παρασκευής
Σε απόσταση περίπου 500 μέτρων από τον οικισμό Τσόπελα, στην ανηφορική διαδρομή προς τη Στρογγούλα, προβάλλει μέσα στο ελατόδασος ο ναός και τα κελιά του μοναστηριού της Αγίας Παρασκευής.
Η εκκλησία είναι βασιλική, τρίκλιτος, πλακόστρωτη με μερικές παλιές εικόνες και σκαλιστό τέμπλο. Στην περιοχή αυτή, γύμναζε τους αγωνιστές της απελευθερωτικής επανάστασης στην Ήπειρο ο γνωστός οπλαρχηγός Γώγος Μπακόλας.
Εκεί έστησε και το αρχηγείο του το 1909 ο Γιάννης Πουτέτσης, εφορμώντας κατά των τουρκικών στρατευμάτων.


Μονή της Κηπίνας
Το μοναστήρι, αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου, δεσπόζει, σαν φωλιά πετροχελίδονου, στο κοίλωμα ενός ψηλόκορμου κατακόρυφου βράχου.
Σύμφωνα με τον Σεραφείμ Βυζάντιο, χτίστηκε το 1212 από κάποιον αρχιεπίσκοπο Γρηγόριο.
Η ανάβαση γίνεται μέσω του σκαλισμένου στο βράχο μονοπατιού και της ξύλινης γέφυρας που οδηγεί ως την είσοδο της Μονής. Στην τουρκοκρατία, η ξύλινη γέφυρα ήταν κινητή και οι μοναχοί την ανέβαζαν με μοχλό, προκειμένου να προστατεύονται από επιδρομές.
Αντί σκεπής, ο βράχος έχει λαξευτεί περίτεχνα, ώστε να σχηματίζει φυσικό θόλο. Ο ναός της μονής είναι κατάγραφος με αγιογραφίες πιθανόν του 17ου αιώνα.
Στον πρόναο του καθολικού αριστερά, βρίσκεται μια σκοτεινή σπηλιά, μήκους 240 μέτρων.
Στα χρόνια της τουρκοκρατίας, κατέφευγαν εκεί για ασφάλεια οι κάτοικοι των γειτονικών χωριών.


Μονή Βύλιζας
Βρίσκεται σε υψόμετρο περίπου 1.050 μέτρων, κοντά στο χωριό Ματσούκι. Από τη θέση αυτή, οι επισκέπτες μπορούν να αποκτήσουν μία πανοραμική άποψη της ευρύτερης περιοχής και να γεμίσουν τις μπαταρίες τους με αξέχαστες εικόνες άγριας φυσικής ομορφιάς και συναισθήματα γαλήνιας αρμονίας.

Το όνομα του μοναστηριού προέρχεται από τη λατινική λέξη vigilo που σημαίνει «αγρυπνώ». Στοιχεία για το χρόνο που κτίστηκε δεν υπάρχουν, παρά μόνο μία επιγραφή που μαρτυρά ότι ανακαινίστηκε το 1783. Είναι φιλοτεχνημένο με έξοχες τοιχογραφίες του 1797 και περιβάλλεται από αρκετά κελιά.

Στον περίβολό του υπάρχει ένας ακόμη ναός αφιερωμένος στον Ιωάννη τον Πρόδρομο. Είναι τοιχογραφημένος από το 1737 και διαθέτει επιχρυσωμένο ξυλόγλυπτο τέμπλο με υπέροχες εικόνες.


Μονή Μουχουστίου
Βρίσκεται στο χωριό Πλάκα Ραφταναίων, στο δρόμο μετά το Καλέντζι. Διαθέτει εντυπωσιακό ξυλόγλυπτο επιχρυσωμένο τέμπλο κι ενδιαφέρουσες τοιχογραφίες στο καθολικό από το 1694.
Η μονή γιορτάζει στις 8 Σεπτεμβρίου. Εκτιμάται ότι κτίστηκε στις αρχές της Τουρκοκρατίας ενώ, σύμφωνα με μία επιγραφή στο νότιο μέρος της, ανακαινίστηκε το 1665.


Σπήλαιο «Ανεμότρυπας»
Βρίσκεται 3 χιλιόμετρα από τα Πράμαντα, δυτικά της Στρογγούλας και σε υψόμετρο 900 μέτρων. Μοναδικά σμιλευμένοι χρωματιστοί σταλαγμίτες και τρεις λιμνούλες σε αποχρώσεις του γκρι, του ορείχαλκου και του άσπρου, που έχουν σχηματιστεί με την πάροδο των χρόνων, συνθέτουν ένα ονειρικό περιβάλλον φανταστικών προσώπων και αρχιτεκτονικών αριστουργημάτων.
Το σπήλαιο έχει τρία επίπεδα. Το υψηλότερο και παλαιότερο, έχει καταρρεύσει και σώζονται μόνο κάποια τμήματά του. Το μεσαίο επίπεδο, έχει αξιοποιηθεί τουριστικά. Το τρίτο επίπεδο, είναι η κοίτη υπόγειου ποταμού, που φαίνεται στο τέλος του τουριστικού μονοπατιού, λίγο πριν δημιουργήσει ένα καταρράκτη 2 μέτρων, 10 μέτρα χαμηλότερα από το μονοπάτι.
Το νερό του ποταμού εμφανίζεται ξανά σε πηγή που βρίσκεται στην χαράδρα, 25 μέτρα κάτω από την είσοδο της σπηλιάς.
Αμέσως μετά την είσοδο του σπηλαίου ο διάδρομος οδηγεί στον πρώτο θάλαμο μήκους 17 μέτρα, διακοσμημένο με όμορφους παραπετασματοειδείς σταλακτίτες που φτάνουν ως το δάπεδο. Αριστερά διανοίγεται ο θάλαμος του ποταμού.
Η σκάλα οδηγεί από τον καταστόλιστο στενό διάδρομο στη μεγάλη σάλα με ύψος 6 μέτρα και διάκοσμο από σχηματισμούς λαμπάδων, τον καταρράχτη και την γκρίζα λιμνούλα.
Στη συνέχεια, η διπλή σκάλα οδηγεί στο θάλαμο της λευκής λιμνούλας, πίσω από σειρά σταλαγμιτών. Ακολουθούν τα 52 μέτρα του διαδρόμου του Πλούτου με τον πιο εντυπωσιακό πολύχρωμο στολισμό.

Ο διάδρομος οδηγεί στο θάλαμο της κόκκινης λίμνης. Κλιμακωτές λιθωματικές λεκάνες δέχονται τα τρεχούμενα νερά της λίμνης που μαζί με λεπτότατα σε σύνθεση σταλακτιτικά στολίδια, διαμορφώνουν ένα μοναδικό θέαμα. Πιο πέρα, διανοίγεται κατηφορικός διάδρομος, που χωρίζεται στα δυο από τεράστιο ογκόλιθο. Αριστερά του, μια ακόμη θαυμάσια λιμνούλα.

Δεξιά, το δάπεδο καλύπτεται από όμορφα λιθώματα, που πάνω τους κυλούν τα λίγα νερά της κόκκινης λίμνης. Καταλήγουν στο τελευταίο, πολύ κατηφορικό, προσιτό τμήμα του σπηλαίου. Στα έγκατά του, κατοικούν διάφορα έντομα, όπως λεπιδόπτερα.